Zuidoost-Azië tussen Oost en West

De handelsoorlog tussen de VS en de rest van de wereld ontvouwt zich gestaag. Daarbij is de gedachte dat een land dat meer verkoopt aan– dan koopt van een ander land (de VS) vals speelt en feitelijk diefstal pleegt. Dat een handelsbalans per definitie in evenwicht dient te zijn is even kinderlijk als onzinnig. Het ziet voorbij aan ongeveer alles wat een rol speelt in de economische betrekking tussen landen.

Voor de tien landen van de Zuidoost-Aziatische Associatie (ASEAN) speelt bijvoorbeeld een rol dat zij relatief weinig hoogontwikkelde bedrijvigheid kennen. Daarom zijn zij voornamelijk gericht op de export van goederen geproduceerd met relatief lage loonkosten en qua prijs dus concurrerend.

De VS claimt (voor 2024) een handelstekort met Cambodja van ruim 12 miljard dollar, reden dat het nu een importtarief van 36% gaat heffen. Economen stellen echter dat de lage prijzen zeer voordelig zijn voor consumenten in de VS en dat vergelijkbare productie binnen de VS veel duurder zou uitvallen.

Analisten wijzen er bovendien op dat de VS Cambodja aldus nog verder van zich vervreemdt resp. in de armen van China drijft. Dat land heeft met Cambodja juist een handelsoverschot (13,4 versus 1,75 miljard) en is ook nog eens Cambodjaans grootste bilaterale schuldeiser met een bedrag van ruim 12 miljard. Bij toenemende economische tegenwind zal Cambodja ook politiek steeds meer gaan leunen op China. Volgens Xihuan, spreekbuis van de Chinese regering, zei de net aangetreden Cambodjaanse premier Hun Manet op zijn eerste bilaterale conferentie: “China blijft een prioritaire ontwikkelingspartner en een langdurige bondgenoot van Cambodja”. En president Xi karakteriseerde Cambodja als “een paradigma voor China’s diplomatieke betrekkingen met ontwikkelingslanden.”

De vrees leeft dat door de ontstane handelsconflicten misschien ook andere Asean-landen de fuik meer en meer naar China laten hangen. De Asean is een losse economische associatie zonder eigen jurisdictie en dus onbekwaam tot het voeren van verplichtend beleid. Dat blijkt wel uit het feit dat Vietnam (als enige) nieuwe handelstarieven is overeengekomen met de VS. Voorts is er met het grensconflict tussen Cambodja en Thailand ineens een tweespalt in de Asean-gelederen ontstaan. Wat ook al sinds 2021 het geval is met de voortdurende burgeroorlog in Myanmar, terwijl dit land ook nog eens weigert om Oost-Timor als nieuw lid van de associatie te accepteren. En dan is er nog Indonesië dat als enig Asean-land is toegetreden tot BRICS, het nieuwe verband tussen een tiental landen van de Global South. Maleisië, dit jaar voorzitter is van de Asean, balanceert al jaren lang tussen de VS en China, maar vertegenwoordigt het felste pro-Palestina standpunt.

Zoals de VS op dit moment bijdraagt aan een verdere eenwording en integratie van de Europese landen, draagt het vermoedelijk ook bij aan een zekere beleidsuniformering van de Asean. Als daarbij meer hoopvol naar China gekeken gaat worden, dan is Cambodja niet slecht gepositioneerd.