Delft, een voetnoot bij de Preah Vihear-tempel

Eerst de niet-omstreden feiten. In 1904 werd de Preah Vihear-tempel op de grens van Cambodja en Thailand toegewezen aan Thailand. Dat gebeurde bij gelegenheid van de Frans-Siamese Conventie, een overeenkomst tussen de Franse kolonisator van Indochina waartoe ook Cambodja behoorde, en het onafhankelijke Siam, het huidige Thailand. De Siamese landkaart waarop de grensvaststelling gebaseerd was had een schaal van 1.200.00 en toonde dat de grens precies lag op een waterscheiding in het Dângrêkgebergte. In 1907 publiceerde Frankrijk echter een kaart met een meer gedetailleerde schaal van 1.500.000 waarop de tempel toch op Cambodjaans grondgebied bleek te liggen. Decennialang reageerde Thailand niet, maar toen de Fransen in 1954 uit Cambodja vertrokken gingen de Thais over tot een bezetting van de tempel. In 1962 legde Cambodja de kwestie voor aan het Internationaal Gerechtshof (IGH) en dat besliste dat de tempel aan Cambodja toebehoorde. Thailand legde zich erbij neer. Toen in 2008 de tempel op verzoek van Cambodja werd toegevoegd aan de UNESCO-lijst van werelderfgoed, braken er bij de tempel ongeregeldheden uit waardoor Cambodja de zaak uiteindelijk in 2013 opnieuw aan het IGH voorlegde. Dat besliste voor de tweede keer dat de tempel bij Cambodja hoorde. Thailand verklaarde de beslissing te respecteren. De tempel was dan wel opnieuw aan Cambodja toegewezen, maar de landsgrens was nog steeds niet exact bepaald. Daarom was er sindsdien feitelijke sprake van een (letterlijk) gewapende vrede met af en toe kleine schermutselingen. Tot twee maanden geleden. toen Thailand met F-16-jets een luchtbombardement uitvoerde op de tempel.

Het Internationaal Gerechtshof hanteerde in 1962 bij zijn beslissing dat de tempel tot Cambodja behoorde dus de door Franse cartografen in 1907 vervaardigde kaart. Met het oog op de behandeling van de kwestie in het IGH had Thailand in 1961 opdracht gegeven om de geografische situatie rondom Preah Vihear nog eens goed in kaart te brengen. Die opdracht werd verstrekt aan het Institute of Aerial Surveys in Delft, internationaal bekend om zijn geavanceerde kennis op het gebied van luchtfotografie, cartografie en geodesie. De directeur van het Instituut Willem Schermerhorn en zelf een befaamd cartograaf, plaatste de opdracht bij Friedrich Ackermann een specialist in fotogrammetrie en geodesie. Zijn opdracht was om ter plekke de werkelijke stroomgebiedslijn te bepalen. Ter vervulling van zijn opdracht werkte hij met een team van 15 mensen, waaronder twee officieren van de Thaise Royal Survey Department. Ze reisden per trein naar Ubon Ratchathani en werden per helikopter naar de tempel gebracht. Met behulp van luchtfoto’s, terreinmetingen, hoogtepuntmetingen en handmatige schetsen stelde Ackermann twee dingen vast. Het riviertje op de Franse kaart van 1907 aan de hand waarvan de plaatsbepaling van de tempel aan Cambodja toeviel, bestond helemaal niet. Het op dezelfde kaart verdwenen stroompje dat wel voorkwam op de Siamese kaart van 1904 bestond wél en krachtens deze waterscheiding lag de tempel wel degelijk op Thais grondgebied.

Het IGH oordeelde dat de uitkomst van Ackermann volstrekt overtuigend was. Niettemin besliste het Hof dat de tempel bij Cambodja bleef behoren. Het argument daarvoor was dat Thailand de situatie stilzwijgend had geaccepteerd door vijfenveertig jaar lang geen bezwaar te maken. De juridische waarde van de kaart moest zwaarder wegen dan de geografische juistheid.

Achteraf is duidelijk dat Frankrijk de kaart in het voordeel van Cambodja had doen uitkomen. Niet toevallig in het jaar waarin André Malraux, Minister van Cultuur, een wet op de bescherming van cultureel erfgoed had ingediend.