Escalatie grensconflict

Woensdag is het grensconflict tussen Cambodja en Thailand aanzienlijk geëscaleerd. Het begin werd gemarkeerd door het feit dat een Thaise soldaat een been verloor bij de explosie van een landmijn. Thailand zei dat dat kwam doordat Cambodja nieuwe mijnen had geplaatst. Cambodja beweerde echter dat de Thaise troepen van een gezamenlijk afgesproken patrouilleroute waren afgeweken en een nieuwe weg hadden aangelegd door een voormalig oorlogsgebied waar nog steeds onontplofte munitie lag. Cambodja: “Waarom zouden we nieuwe mijnen plaatsen nadat we er ruim 3 miljoen (uit de burgeroorlog) hebben opgeruimd.”

Het gevolg was dat Thaise troepen naar verluidt het vuur openden op Cambodjaanse soldaten op de vier plaatsen waar de meest omstreden tempels staan (Ta Moan Thom, Ta Krabei, Phnom Khmao en Mom Bei). De gevechten breidden zich vervolgens uit naar andere delen van de grens. Beide partijen zetten zwaar wapentuig in waaronder raketlanceersystemen, artillerie en tanks. Cambodja vuurde Russische BM-21’s en artilleriegranaten af en Thailand zette Amerikaanse F-16-gevechtsvliegtuigen in voor bombardementen op Cambodjaanse militaire doelen. Inmiddels verwijt Cambodja Thailand het gebruik van clusterbommen.

Gisteren berichtte The Diplomat: ‘Tot nu toe zijn er minstens één Thaise soldaat en 14 burgers, waaronder kinderen, omgekomen in het conflict, meldde het Thaise ministerie van Volksgezondheid vandaag, terwijl 15 soldaten en 31 andere burgers gewond zijn geraakt. Cambodja is minder openhartig geweest over slachtoffers, maar een Cambodjaanse generaal in de provincie Oddar Meanchey meldde vanochtend dat er gisteren minstens vier burgers gewond zijn geraakt bij de gevechten daar en dat meer dan 4.000 mensen uit hun dorpen langs de grens zijn gevlucht naar evacuatiecentra. Thailand meldt dat er 131.456 burgers uit de getroffen gebieden zijn geëvacueerd.”

Maleisië (voorzitter Asean), de VS en China hebben aangeboden te bemiddelen in het conflict, maar dat is afgewezen door Thailand. Het persbureau AFP meldt echter dat op verzoek van de Cambodjaanse premier Hun Manet de Veiligheidsraad van de VN een spoedvergadering zal houden om het conflict te bespreken.

De gevolgen van de (gewapende) strijd zijn ondertussen groot. Alleen al in de Noordwestelijke provincie Oddar Meanchey zijn 210 scholen gesloten. Pich Chanmoy, de echtgenote van premier Hun Sen en hoofd van het Rode Kruis, heeft opgeroepen tot het geven van bloed en die oproep wordt massaal beantwoord. Kem Monovithya, de dochter van de al jarenlang onder huisarrest staande oppositieleider Kem Sohka, heeft opgeroepen tot nationale eendracht tegenover Thailand. De één-miljoen Cambodjaanse gastarbeiders in Thailand ondervinden intimidatie en uitsluiting en kunnen door de gesloten grenzen niet repatriëren. De beide landen hebben hun wederzijdse ambassadeurs teruggeroepen.

Er wordt ruim gespeculeerd over hoe het conflict over grensafbakeningen ineens heeft kunnen leiden tot zo’n gewapende botsing. Een constante in de overwegingen is de ontstane rivaliteit tussen twee voormalige vrienden, beide ex-premier, beide de vader van de huidige premier en beide nog steeds de strong man op de achtergrond, Hun Sen en Thaksin Shinawatra. Zij belichamen beide een vorm van virulent nationalisme als antwoord op de verzwakte positie van hun landen. Thailand kampt met een chaotische politieke situatie die binnenkort zal leiden tot de val van de regering en mogelijk tot een staatsgreep van het leger. Cambodja zit mede door de internationale kritiek op de grootschalige cybercriminaliteit en de tarievenoorlog gevangen tussen de VS en China. Reden genoeg voor de oude autocraten tot het uitlokken van een rally around the flag.

Hat laatste nieuws is dat Maleisië (voorzitter van de tien Zuid-Aziatische landen verenigd in de Asean) had opgeroepen tot een onmiddellijk staakt-het-vuren. Dat Cambodja gehoor wilde geven aan de oproep en Thailand ook, maar dat Thailand hier korte tijd later op terug is gekomen.