Er is al wekenlang een zeer gespannen sfeer aan de grens tussen Cambodja en Thailand. De grens is meer dan achthonderd kilometer lang en kent zes officiële overgangen die nu door Thailand gesloten zijn voor vrijwel al het verkeer. De moeilijkheden begonnen op 28 mei toen schermutselingen leidde tot de dood van een Cambodjaanse soldaat. Sindsdien is er sprake van oplopende verwijten over en weer.
De achtergrond van de animositeit gaat terug tot de tijd dat het Franse koloniale bewind over het gebied ten einde kwam en nationalistische groeperingen aan weerszijden elkaar de precieze loop van grens betwisten. Dat heeft erin geresulteerd dat er tegenwoordig op vier plaatsen nog geen overeenstemming is over hoe de twee landen geografisch van elkaar zijn afgebakend.
Op dit moment wordt de politieke context waarbinnen het conflict zich afspeelt mede bepaald door een specifieke situatie. Hoewel er aan beide zijden onder delen van de bevolking en in geledingen van het leger zeer agressieve geluiden te horen waren, zochten de regeringen van de twee landen juist naar een zekere ontspanning. Reden hiervan is dat de premiers van beide landen de jongste representanten zijn van de twee bevriende dynastieën. In Thailand is dat Paetongtran van de familie Shinawatra en in Cambodja Hun Manet van de familie Hun. Zij kunnen het eigenlijk goed met elkaar vinden net zoals hun vaders Thaksin Shinawatra en Hun Sen. De laatste wordt geacht in Cambodja nog steeds de sterke man op de achtergrond te zijn.
Op 15 juni hadden Paetongtran en Hun Sen een telefoongesprek en dat is uitgelekt. In het gesprek sprak de nog jonge Paetongtran (38) de al bejaarde Hun Sen (73) aan met ‘oompje’ en noemde ze zichzelf ‘uw nichtje’. Ze vroeg begrip en zei dat een hoge Thaise militaire commandant meer naar de oppositie luisterde dan naar haar.
Van Cambodja kan gezegd worden dat het feitelijk een sterke één-partij-staat is waarin iedere oppositie of contestatie effectief wordt onderdrukt. Thailand daarentegen is een pluriforme democratie. De huidige regering werd bijna een jaar geleden gevormd door een coalitie van elf partijen onder leiding van de Pheu Thai-partij van Paetrongtran. Als gevolg van de commotie over het uitgelegde telefoongesprek heeft de een-na-grootste partij, de Bhumjaithai-partij, zich teruggetrokken uit de coalitie en heeft de regering in het Huis van Afgevaardigden met vijfhonderd zetels nu nog maar zeven zetels meer dan de oppositie. Sinds het lek is de toon van de Thaise regering aanzienlijk verhard.
De verhoudingen binnen het Thaise politieke bestel zijn soms moeilijk te duiden. Voorheen hadden de militairen en de royalisten een zwaar overwicht in het parlement. De zetels in de senaat werden tot de verkiezingen van vorig jaar zelfs allemaal bezet door het leger. Met militairen en royalisten in de politieke cockpit werd Thailand jaren lang bestuurd door een rechtse elite. Daar kwam verandering in toen Thaksin Shinawatra in 2001 de verkiezingen won met allerlei douceurtjes voor met name de arme boerenbevolking. Dat was uit het handboek van het populisme, wat eens te meer bleek toen hij voor zichzelf en zijn familie enorm lucratieve economische posities wist te verwerven.
Het was niet verwonderlijk dat zich tenslotte tegenover enerzijds het militaire en royalistische blok en anderzijds het zichzelf verrijkende populistische blok een nieuw partij van overwegend jonge kiezers aandiende die wilde afrekenen met beide, de Move Forward-partij. In 2024 won deze partij de verkiezingen en maar werd prompt verboden omdat de leider, Pita Limjaroemrat, majesteitschennis zou hebben gepleegd. Dit was het gevolg van een voor onmogelijk gehouden kongsi tussen de twee elkaar bestrijdende blokken. Het maakte de weg vrij voor de huidige regering van hoofdzakelijk populisten, militairen en koningsgezinden. De dynamiek tussen deze van huis uit antagonistische clubs zou nu het einde kunnen inluiden van de nauwelijks één jaar oude regering. De opvolger van de Move Forward-partij loopt zich al warm, nu met de naam People Party.
Ondertussen lijden beide landen onder de grenssluitingen. Thailand begon met het stopzetten van al het wegtransport en het blokkeren van elektriciteitsvoorzieningen en wifi-verkeer. Cambodja deed vervolgens hetzelfde, wat onmiddellijk grote gevolgen had voor het transport van olie, groente en fruit. Ook verbood het de import van Thaise soapseries en films als onderdeel van een bredere culturele boycot
Wellicht kan Maleisië als fungerend voorzitter van de ASEAN-landen een bemiddelende rol spelen tussen het politiek gepolariseerde Thailand en het autocratisch verenigde Cambodja.
Ontdek meer van Cambodja Glim en Grim
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.