Grenzen als historische ballast

Er is geen land ter wereld zonder kleine of grote grenskwesties met de buren. Het proces van natievorming in de 19^e eeuw levert duidelijke voorbeelden omdat het toen ging om wat vandaag de dag als herkenbare nationale staten gelden. Maar hoe dieper in de geschiedenis hoe meer voorbeelden van geografische gebieden waarin gedurende een bepaalde tijd sprake was van een bepaalde politiek militaire macht. In West-Europa waren dat bijvoorbeeld graafschappen en hertogdommen. Dit soort entiteiten streefden altijd naar consolidatie en uitbreiding van het zeggenschapsgebied, vaak gewapenderhand. Dat betekende altijd flinke dynamiek, wijzigingen van ‘grenzen’ en de ‘groei’ van grote rijken. Dat gold ook voor het gebied dat nu wordt uitgemaakt door Zuidoost-Thailand en Noord-Cambodja.

Cambodja was tussen de 9^e en de 15^e eeuw uitgegroeid tot zo’n groot rijk, het Khmer-rijk onder leiding van koning Jayavarman VII. Het omvatte uiteindelijk het tegenwoordige Cambodja, driekwart van Thailand, bijna heel Laos, het zuidelijk deel van Vietnam en kleine delen van Myanmar en Maleisië. In 1431 ging het rijk ten onder toen de hoofdstad Angkor in handen viel van het Siamese (Thais) koninkrijk Ayutthaya en het land werd teruggeworpen tot ongeveer zijn huidige omvang. In de volgende eeuwen was het afwisselend een soort vazalstaat van Thailand en Vietnam en in 1795 verloor Cambodja het gebied dat thans gevormd wordt door de provincies Battambang, Oddar- en Banteay Meanchey en Siem Reap aan Thailand. In 1863 kwam het land als protectoraat en in 1884 als kolonie onder Frankrijk dat in eerste instantie de Thaise claim op de provincies respecteerde. In 1907 kwamen ze echter op grond van het Frans-Siamese Verdrag weer terug bij Cambodja. Toen Japan in 1941 Cambodja bezette, werden de genoemde provincies plus de provincie Stung Treng en Koh Kong weer onder Thais bestuur gebracht. Dat duurde tot 1946 toen Thailand gedwongen werd ze weer aan Cambodja af te staan als voorwaarde om toe te treden tot de VN.

De noordelijke provincies zijn dus eeuwenlang een speelbal geweest tussen afwisselende heersende machten waarbij nooit sprake is geweest van duidelijke laat staan duurzame grenzen. Ze lijken eeuwig discutabel, eens te meer door de aanwezigheid in de grensgebieden van tempels die voor beide claimende partijen gelden als symbolen van nationaal-culturele identiteit. In 2000 hebben de landen in een Memorandum van Overeenkomst 73 plaatsen vastgesteld waar de grens nauwkeurig bepaald moest worden. Dat is vervolgens voor 49 plaatsen gerealiseerd. Tot de resterende 24 behoren de 6 gebieden met tempels waar nu -na een felle vijfdaagse oorlog- een broze wapenstilstand geldt.