Sam Rainsy over de vijfdaagse oorlog

Inmiddels duurt de wapenstilstand tussen Cambodja en Thailand al twee weken. Misschien mede omdat de VS en China allebei diplomatieke hand- en spandiensten leveren, misschien om niet voor elkaar onder te doen. Ondertussen zien we de in dit soort situaties verwachtbare schermutselingen en horen we de verwijten over en weer. Zij bieden voer voor de talrijke gremia die tezamen een kerstboom van overleginstanties vormen. De belangrijkste daarvan is het Algemene Grens Comité (GBR). Dat is een bestaand bilateraal overlegorgaan van Cambodja en Thailand dat nu onder uitgenodigd voorzitterschap van Maleisië (functionerend voorzitter van de ASEAN) toeziet op de handhaving van de gevechtspauze en voorbereidingen treft voor een vredesproces.

De retoriek van vermoorde onschuld aan beide zijden van de grens gaat onverminderd door. En zo ook het virulente debat over de historische oorzaken van het conflict. Daarnaast speculeren commentatoren over de directe aanleiding voor het toch onverwachte militair treffen tussen de twee buurlanden. Eén van de redenen is de immense cybercriminaliteit waarvoor de beide landen elkaar verantwoordelijk achten. En andere reden is dat beide landen met hun minder goed draaiende economie wel een boost aan oplevend nationalisme konden gebruiken. Voor Thailand zou het ook een afleiding zijn van de politieke chaos waarin het land verkeert. Verder wordt erover gespeculeerd dat Cambodja het Thaise proces wilde verstoren dat gericht is op de legalisatie van het casinowezen en dat een ernstige concurrent zou vormen voor de grootschalige legale en illegale Cambodjaanse gokindustrie.

Er is één prominente Cambodjaan wiens oordeel Hun Sen en zijn regime bij voorbaat onwelgevallig is en dat is Sam Rainsy, eens de echt gevaarlijke rivaal van Hun Sen en nog steeds een geduchte criticaster. Sam Rainsy (nu 75 jaar) leeft in ballingschap in Frankrijk waarvan hij ook de nationaliteit heeft. Hij is van huis uit financieel analist met een eigen accountantskantoor in Parijs, maar vanaf 1993 vooral Cambodjaans politicus, voorvechter van democratie en mensenrechten. Zijn turbulente politieke carrière omvat de oprichting en leiding van politieke partijen, talrijke arrestaties en meerdere verbanningen. In 2012 richtte hij samen met Kem Sokha (leider van de Human Right Party) een nieuwe partij op, de Cambodia National Rescue Party (CNRP). In 2013 kwam de nieuwe partij verassend sterk uit de verkiezingen. Toen in 2017 duidelijk werd dat de partij de verkiezingen van het volgende jaar wel eens zou kunnen winnen, vaardigde het Hooggerechtshof, onder controle van Hun Sen, een verbod uit op de partij en verdween het kader van de partij in de gevangenis of in ballingschap. Sindsdien is de oppositie van Sam Rainsy niet bekoeld en mengt hij zich op internationale podia voortdurend in de ontwikkelingen in zijn land van herkomst.

In zijn blog op The Geopolitcs gaf Sam Rainsy eind juli zijn visie op de achtergrond van de vijfdaagse oorlog. Daarin ventileert hij een mening die Hun Sen twee weken later publiekelijk afficheerde als landsverraad. Rainsy schreef: “De grensregio tussen Thailand en Cambodja is de afgelopen jaren uitgegroeid tot het epicentrum van online oplichtingsnetwerken georganiseerd vanuit bewaakte complexen, vaak met lokale bescherming, en genereren enorme inkomsten. Voor het Hun-regime is deze schaduweconomie een essentiële financiële levensader geworden. Geconfronteerd met internationale sancties en afnemende hulp, houdt de illegale geldstroom het Cambodjaanse patronagesysteem in stand. De Thaise inspanningen in 2025 om deze netwerken te ontmantelen, zijn in Phnom Penh geïnterpreteerd als een directe economische en politieke bedreiging. Het regime van Hun Sen heeft gereageerd door de Thaise handhavingsmaatregelen te herformuleren als nationalistische provocatie, waarbij de werkelijke inzet van financieel overleven wordt verhuld door een retoriek van soevereiniteit. De financiële gezondheid van Cambodja is in vrije val en gaat gebukt onder een giftige mix van oplopende schulden, een instortende vastgoedsector en afnemende buitenlandse investeringen. Dit alles speelt zich af in een tijd waarin de natuurlijke hulpbronnen van Cambodja, waaronder bossen en minerale reserves, ernstig zijn uitgeput door jaren van overexploitatie en systematische corruptie. Hierdoor heeft het land nog minder mogelijkheden voor economisch herstel.”